Zmiana codziennych przyzwyczajeń zwykle zaczyna się od zauważenia rzeczy, które uprzednio wykonywało się niemalże w sposób automatyczny. Sposób reagowania na stres, odkładanie zadań, unikanie niełatwych rozmów czy ciągłe porównywanie się z innymi mogą przez długi okres czasu wydawać się zwykłą częścią dnia. Dopiero obserwacja własnych zachowań umożliwia sprawdzić, które z nich faktycznie służą określonym celom, a które utrudniają ich realizację.

Pytanie, jak zmodyfikować własne życie, nie musi więc oznaczać nagłego przewrócenia codzienności do góry nogami. Na prawdę bardzo często chodzi raczej o rozpoznanie powtarzających się schematów i stopniowe modyfikowanie tych elementów, na które dana osoba ma realny wpływ. W praktyce znaczenie ma także określenie, czego właściwie oczekuje się od zmiany. Przeciwnie wygląda praca nad lepszą organizacją czasu, przeciwnie nad relacjami, a jeszcze całkiem inaczej nad sposobem reagowania w sytuacjach napięcia.

W tym kontekście często pojawia się pojęcie rozwój osobisty, które obejmuje wiele różnych działań i nie ma jednego, uniwersalnego przebiegu (zobacz: jak zmienić swoje życie ebook). Dla jednej osoby będzie to nauka planowania i wyznaczania granic, dla innej zdobywanie nowych umiejętności albo praca nad sposobem komunikowania własnych potrzeb. Ważne jest rozróżnienie pomiędzy konkretną zmianą zachowania a samym zdobywaniem wiedzy. Można poczytać sporo książek dotyczących organizacji, motywacji czy relacji, a jednocześnie nie zmodyfikować żadnego powszechnego nawyku. Z drugiej strony dosłownie niewielka modyfikacja rutyny może ujawnić kłopoty, których uprzednio nie było widać. Na przykład uwarunkowanie bardziej realistycznego planu dnia może pokazać, że trudność nie wynika z braku czasu, lecz z częstego przerywania pracy. W tak zaistniałych okolicznościach przydatne jest sprawdzanie efektów własnych decyzji zamiast zakładania z góry, że określona metoda będzie dopasowana dla każdego.

W opisach pracy nad nawykami i sposobem myślenia można także spotkać określenie programowanie umysłu podświadomego. Jest ono używane w różnych kontekstach, w głównej mierze przy omawianiu automatycznych reakcji, przekonań oraz utrwalonych sposobów interpretowania zdarzeń. Warto jednak zachować ostrożność wobec uproszczonego przedstawiania umysłu jako systemu, który można dowolnie „przeprogramować” za pomocą pojedynczych technik (zobacz także: ebook o manifestacji). Na zachowanie wpływa wiele czynników, takich jak wcześniejsze doświadczenia, aktualna sytuacja, emocje, środowisko oraz wyuczone schematy działania. Powtarzanie określonej czynności może sprzyjać utrwalaniu nawyku, niemniej jednak nie znaczy automatycznej zmiany wszystkich związanych z nim przekonań. W praktyce pomocne bywa dokładne określenie sytuacji, w których pojawia się konkretny schemat, oraz sprawdzenie, co zwykle następuje wprost przed nim i po nim. Taka obserwacja umożliwia pracować nad konkretnym zachowaniem zamiast traktować edycję jako abstrakcyjny proces.

Nie każda próba przeróbek własnego życia przebiega w sposób równy. Początkowa motywacja może być wysoka, a po kilku tygodniach pojawia się zmęczenie, brak czasu albo powrót do wcześniejszych przyzwyczajeń. Jest to także moment, w którym warto oszacować, czy przyjęte założenia były możliwe do utrzymania w zwykłych warunkach. Zbyt duża liczba zmian naraz często utrudnia postanowienie, co naprawdę przyniosło określony skutek. Z kolei bardzo nieduży zakres działania może nie dawać wystarczających informacji o tym, czy obrany kierunek ma sens. Dlatego obserwowanie własnych reakcji, zapisywanie powtarzających się trudności i korygowanie wcześniejszych założeń może być częścią dłuższego procesu. Zmiana sposobu działania nie za każdym razem znaczy wyeliminowanie określonych zachowań. Niekiedy chodzi o nauczenie się rozpoznawania momentu, w którym pojawia się stary schemat, i świadome wybranie innej reakcji. Takie podejście pozwala patrzeć na przemianę bardziej praktycznie, bez oczekiwania natychmiastowych rezultatów i bez przypisywania jednej technice odpowiedzialności za cały proces.

Dodatkowe informacje: programowanie umysłu podświadomego.